حضرت فرمودند : لايَسْتَعِنْ احَدُكُمْ مِنْ غَيْرِهِ وَ لَوْ بِقَضْمَةٍ مِنْ سِواك « 1 » هرگز از ديگران در كارها كمك نجوييد ولو براى يك امر كوچكى باشد ، ولو براى اينكه يك مسواك از ديگران بخواهيد . يعنى كار خودتان را تا آن حدى كه براى شما ممكن است و خودتان مىتوانيد انجام دهيد ، از ديگرى نخواهيد كه برايتان انجام دهد . ببينيد چقدر بجا ! حالا اگر همين جمله را پيغمبر يك وقتى بالاى منبر گفته بود ، اينقدر اثر نمىبخشيد . اين جمله را در وقتى مىگويد كه خودش اول عمل مىكند . غرضم اين جهت است كه يكى از اصول تعليمات اسلامى كه تفكر اسلامى را زنده مىكند ، عمل و اتكاء به عمل است . يكى دو موضوع ديگر از اخلاقيات و اصول تربيتى اسلامى را مىخواهم براى شما عرض كنم . مسائل تربيتى بسيار مسائل حساسى است ، تيغ دو دم است ؛ يعنى اين مسائل اگر خوب و صحيح آموزش داده شود اثر بسيار عالى دارد ، ولى اگر يك ذره از مسير خودش منحرف شود ، صد درصد اثرش معكوس است ؛ و من خودم در حدودى كه مطالعه كرده‌ام و مخصوصاً در قرآن كريم در اين زمينه مطالعه دارم ، مىبينم كه غالب مفاهيم اخلاقى و تربيتى اسلام - اگر نگوييم تمام آنها - به شكل وارونه‌اى الآن در افكار ما مسلمانها وجود دارد . توكل ، مفهومى زنده كننده و حماسى مثلًا توكل كه خودش يك مفهوم اخلاقى تربيتى اسلامى است . اسلام مىخواهد مردم مسلمان متوكل بر خدا باشند . اگر شما توكل را در قرآن مطالعه كنيد - و من در هر جاى قرآن توكل آمده است يادداشت كرده‌ام - مىبينيد از تمام اينها هماهنگى عجيبى در مفهوم توكل پيدا مىشود كه انسان مىفهمد توكل در قرآن يك مفهوم زنده‌كننده و حماسى است ؛ يعنى هرجا كه قرآن مىخواهد بشر را وادار به عمل كند و ترسها و بيمها را از انسان بگيرد ، مىگويد نترس و توكل به خدا كن ، تكيه‌ات به خدا باشد و جلو برو ، تكيه‌ات به خدا باشد و حقيقت را بگو ، به خدا تكيه كن و از كثرت

--> ( 1 ) . كحل البصر محدث قمى ، ص 69 .